Osoby poszukujące specjalisty zajmującego się badaniem pisma ręcznego często spotykają się z różnymi określeniami: grafolog, biegły sądowy, ekspert pisma ręcznego, biegły grafolog, a nawet rzeczoznawca grafologiczny. W praktyce pojęcia te bywają używane zamiennie, choć nie zawsze oznaczają dokładnie to samo. Więcej na ten temat znajduje się w naszym opracowaniu „Raport. Biegli sądowi pisomoznawcy. Analiza prawna, opis stanu faktycznego, wyniki ankiety wraz z komentarzem”.

Nieporozumienia wynikają przede wszystkim z utrwalonych błędów w nazewnictwie oraz z faktu, że badania pisma ręcznego obejmują kilka różnych obszarów specjalizacji. Warto więc wyjaśnić, kim jest grafolog, czym zajmuje się ekspert od pisma ręcznego oraz jakie znaczenie ma status biegłego sądowego.

Kim jest grafolog?

Grafolog to specjalista z zakresu badania pisma ręcznego. Wbrew powszechnemu przekonaniu grafologia nie ogranicza się wyłącznie do analizy cech osobowości na podstawie pisma.

Współcześnie pojęcie grafologii obejmuje różne obszary badawcze związane z pismem ręcznym, w tym:

a) Grafologię kryminalistyczną

Znajduje zastosowanie w przypadku ustalenia możliwości różnych form fałszerstwa pisma. To obszar związany z identyfikacją autora pisma. W praktyce obejmuje między innymi:

• ustalanie autora pisma ręcznego,
• badanie autentyczności podpisów,
• wykrywanie fałszerstw dokumentów,
• analizę testamentów,
• badanie anonimów.

Jest to zakres najczęściej wykorzystywany w sprawach sądowych i procesowych.

b) Grafologię psychologiczną

Inaczej „psychografologia”; polega na analizie osobowości człowieka na podstawie cech graficznych jego pisma. Zajmuje się analizą związku pomiędzy cechami pisma a określonymi właściwościami psychologicznymi człowieka. Badania tego rodzaju wykorzystywane są m.in. w psychologii, coachingu czy doradztwie zawodowym.

c) Grafologię kliniczną

Inaczej „neurografologia”; dotyczy badania pisma patologicznego, czyli pisma obrazującego zaburzenia prawidłowego procesu powstawani pisma w wyniku chórów, urazów, zaburzeń neurologicznych, psychicznych, motorycznych lub w związku z zażyciem środków odurzających; do pisma patologicznego zalicza się także pismo starcze. Koncentruje się na ocenie zmian zachodzących w piśmie pod wpływem chorób, zaburzeń neurologicznych, urazów czy procesów starzenia. Może wspierać diagnostykę medyczną oraz ocenę sprawności psychofizycznej osoby piszącej.

Kim jest ekspert od pisma ręcznego?

Ekspert od pisma ręcznego to osoba posiadająca interdyscyplinarną specjalistyczną wiedzę i doświadczenie w zakresie badania pisma ręcznego. W praktyce tacy eksperci wykonują między innymi:

• ekspertyzy autentyczności pisma (a w tym podpisów),
• badania z zakresu identyfikacji autora pisma np. testamentów, anonimów, 
• profil osobowościowy na podstawie analizy pisma,
• badanie stanu psychofizycznego w chwili pisania (analiza cech patologicznych pisma).

Opinie wykonują dla sądów, Policji, prokuratury, kancelarii prawnych, przedsiębiorców i osób prywatnych.

W środowisku kryminalistycznym częściej używa się określenia ekspert badań pisma ręcznego i dokumentów niż naukowego i prawidłowego dla istoty badań pisma ręcznego określenia „grafolog”.

Kim jest biegły sądowy?

Biegły sądowy to osoba wpisana na listę biegłych prowadzoną przez prezesa właściwego sądu okręgowego lub ustanowiona do konkretnej sprawy przez sąd. Należy podkreślić, że biegły sądowy nie jest odrębnym zawodem, lecz funkcją procesową. Oznacza to, że biegłym może zostać specjalista z różnych dziedzin, na przykład: medycyny, budownictwa, rachunkowości, itp itd.  Biegły sporządza opinie na potrzeby postępowań sądowych, prokuratorskich lub administracyjnych, wykorzystując swoją wiedzę specjalistyczną.

Czy każdy grafolog jest biegłym sądowym?

Nie. Grafolog nie musi być biegłym sądowym, aby wykonywać profesjonalne ekspertyzy pisma ręcznego i podpisów. Wielu specjalistów przygotowuje opinie prywatne dla klientów indywidualnych, kancelarii prawnych czy przedsiębiorców, nie posiadając formalnego statusu biegłego sądowego. Status biegłego oznacza jedynie, że dana osoba została ustanowiona do wykonywania opinii dla organów procesowych. Nie przesądza natomiast automatycznie o poziomie wiedzy, doświadczenia czy jakości sporządzanych ekspertyz.

Skąd biorą się różnice w nazewnictwie?

W Polsce przez wiele lat funkcjonowały równolegle różne określenia odnoszące się do specjalistów zajmujących się pismem ręcznym. W praktyce można spotkać takie nazwy jak: grafolog, biegły grafolog, ekspert grafolog, ekspert pisma ręcznego, biegły z zakresu badań pisma ręcznego, ekspert dokumentów, biegły z zakresu badań dokumentów.

Część z tych pojęć wynika z charakteru dyscypliny, część wynika z tradycji zawodowej, a część związana jest z nomenklaturą stosowaną przez sądy i instytucje naukowe. Dlatego niejednokrotnie różne określenia odnoszą się do specjalistów wykonujących bardzo podobne czynności.

Kogo wybrać do badania pisma ręcznego?

Grafologa, który posiada wszystkie specjalizacje badania pisma ręcznego: kryminalistyczną, psychologiczną, kliniczną. Najważniejszym kryterium wyboru powinny być:

– doświadczenie zawodowe,

– praktyka opiniodawcza,

– znajomość interdyscyplinarnych metod,

– dorobek naukowy i szkoleniowy,

– jakość sporządzanych opinii.

Dla klienta znacznie większe znaczenie ma wiedza eksperta oraz rzetelność przeprowadzonego badania niż sama nazwa stanowiska czy tytuł używany przez specjalistę, jednakże prawidłowa wiedza o podstawowym terminie „grafologia”, „grafolog” wiele mówi o kwalifikacjach eksperta.

Podsumowanie

Grafolog to ekspert zajmujący się badaniem pisma ręcznego, które może obejmować obszar kryminalistyczny, psychologiczny lub kliniczny. Natomiast biegły sądowy nie jest odrębnym zawodem, lecz funkcją procesową pełnioną przez specjalistę posiadającego wiedzę w określonej dziedzinie. Warto pamiętać, że grafolog nie musi być biegłym sądowym, a profesjonalne ekspertyzy mogą być wykonywane zarówno na potrzeby sądów, jak i klientów prywatnych. Z tego względu przy wyborze specjalisty należy kierować się przede wszystkim jego kwalifikacjami, doświadczeniem oraz zakresem kompetencji, a nie wyłącznie stosowaną nazwą zawodową.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy grafolog i biegły sądowy to to samo?

Nie. Grafolog jest specjalistą zajmującym się badaniem pisma ręcznego, natomiast biegły sądowy to osoba pełniąca funkcję procesową na potrzeby postępowania sądowego. Grafolog może być biegłym sądowym, ale nie musi.

Czy prywatna opinia grafologiczna ma wartość w sądzie?

Tak. Prywatna opinia może stanowić ważny materiał dowodowy, uzasadniać wnioski procesowe lub wskazywać na potrzebę powołania biegłego przez sąd.

Czy ekspert od pisma ręcznego bada wyłącznie podpisy?

Nie. Zakres badań obejmuje również autorstwo dłuższych tekstów odręcznych, takich jak np. testamenty, anonimy.

Czy grafologia zajmuje się wyłącznie analizą charakteru?

Nie. Jest to jedno z najczęstszych nieporozumień. Prawidłowe wyjaśnienie terminu grafologia to: GRAFOLOGIA – termin wywodzący się z języka greckiego: graphein – pisać, logos – nauka, czyli nauka o pisaniu; wiedza o warunkach fizycznych i psychicznych powstawania pisma; wyróżnia się grafologię kryminalistyczną (patrz: grafologia kryminalistyczna), psychologiczną (patrz: grafologia psychologiczna) oraz kliniczną (patrz: grafologia kliniczna); Słownik terminów pismoznawczych, Warszawa 2024.