Pytania i odpowiedzi

Samodzielna ocena autentyczności podpisu jest bardzo trudna. Nawet doświadczeni prawnicy czy notariusze nie są w stanie jednoznacznie stwierdzić, czy podpis został podrobiony bez przeprowadzenia specjalistycznych badań. Ekspert analizuje kilkadziesiąt cech podpisu – patrz Wykazy. Dopiero całościowa analiza pozwala ocenić, czy podpis jest autentyczny.

Ekspertyzę warto rozważyć zawsze wtedy, gdy pojawiają się wątpliwości dotyczące autorstwa testamentu lub autentyczności podpisu spadkodawcy. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy testament został sporządzony krótko przed śmiercią, odbiega od wcześniejszych dokumentów lub wywołuje spór pomiędzy spadkobiercami.

Nie istnieje jeden uniwersalny cennik ekspertyz grafologicznych. Koszt zależy od rodzaju dokumentu, liczby badanych podpisów, ilości materiału porównawczego, liczby osób objętych badaniem oraz zakresu pytań stawianych ekspertowi. Każda sprawa wymaga indywidualnej wyceny po analizie dokumentów.

Badanie rozpoczyna się od oceny materiału dowodowego i porównawczego. Następnie ekspert przeprowadza analizę kilkudziesięciu cech graficznych pisma ręcznego, wykonuje badania porównawcze, dokumentuje wyniki oraz sporządza pisemną opinię zawierającą uzasadnienie i wnioski końcowe.

Tak. Opinia biegłego podlega ocenie sądu tak samo jak każdy inny dowód. Jeżeli zawiera błędy metodologiczne, jest niepełna, niejasna lub wewnętrznie sprzeczna, możliwe jest zgłoszenie zarzutów lub wykonanie niezależnej analizy weryfikacyjnej opinii. Opinia biegłego podlega ocenie sądu i może zostać zakwestionowana, jeśli jest niepełna, niejasna, wewnętrznie sprzeczna lub zawiera błędy metodologiczne. Wykonywana przez naszą kancelarię analiza weryfikacyjna opinii pomaga w ustaleniu, czy opinia została wydana zgodnie ze standardami, prawidłową metodologią, a także w sposób pełny, jasny, wewnętrznie spójny.

Tak. Jeżeli istnieją uzasadnione wątpliwości dotyczące opinii lub występują sprzeczne ekspertyzy, sąd może zlecić sporządzenie kolejnej opinii.

Nie zawsze. Celem analizy weryfikacyjnej jest przede wszystkim ocena jakości i poprawności już sporządzonej opinii. W niektórych sprawach może ona zostać rozszerzona o ponowne badanie materiału dowodowego.

Najczęściej wtedy, gdy w sprawie występują dwie lub więcej sprzecznych opinii albo gdy wcześniejsze ekspertyzy budzą istotne wątpliwości co do swojej wartości dowodowej.

Największą wartość mają naturalne próbki pisma/podpisów pochodzące z okresu zbliżonego do daty sporządzenia kwestionowanego dokumentu. Im więcej materiału porównawczego i im bardziej jest on zróżnicowany, tym większe możliwości identyfikacyjne.

Do najczęściej spotykanych metod należą naśladownictwo podpisu, przerysowanie po śladzie, kopiowanie techniczne oraz swobodne podrobienie podpisu. Każda z tych metod pozostawia charakterystyczne ślady, które mogą zostać ujawnione podczas profesjonalnej ekspertyzy. Oko eksperta wykryje fałszerstwo pisma 🙂 Istnieje szereg cech wskazujących na pismo sfałszowane – patrz Wykaz graficznych cech pisma ręcznego odwzorowanego.

Tak. Więcej na ten temat można przeczytać tu: Opinia prawno – kryminalistyczna. 

Pismo człowieka zmienia się przez całe życie pod wpływem wieku, zdrowia, emocji czy warunków sporządzania dokumentu. Zadaniem eksperta jest ustalenie, czy różnice wynikają z naturalnej zmienności pisma, czy też świadczą o ingerencji innej osoby lub próbie podrobienia podpisu. Dlatego badania pisma ręcznego to nie porównywanie kształtów liter 1:1, lecz zaawansowana wiedza o procesach powstawania pisma, fazach degradacji pisma, czynnikach pływających na ich powierzchowną zmianę, a także umiejętność wyodrębnienia spójnych cech identyfikacyjnych nawet w grafiźmie zdegradowanym.

Najczęściej kwestionowana jest autentyczność testamentów własnoręcznych oraz podpisów spadkodawców na testamentach w formie aktów notarialnych. Często pojawiają się również pytania dotyczące wpływu wieku, chorób neurologicznych lub przyjmowanych leków na proces powstawania pisma ręcznego w zakresie stanu psychofizycznego osoby piszącej (świadomość, swoboda).

Tak. Proces starzenia, choroba Parkinsona, udary, demencja, niedotlenienie czy inne schorzenia neurologiczne mogą powodować istotne zmiany w piśmie. Nie oznacza to jednak automatycznie, że dokument jest nieautentyczny. Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy.

Czas realizacji zależy od stopnia skomplikowania sprawy, liczby dokumentów i zakresu badania. Profesjonalna ekspertyza wymaga wykonania szczegółowych analiz i pomiarów, dlatego jej przygotowanie może trwać od kilku dni do kilku tygodni.

Badanie warto rozważyć zawsze wtedy, gdy jedna ze stron kwestionuje autentyczność podpisu lub istnieją wątpliwości dotyczące sposobu zawarcia umowy, np okoliczności złożenia podpisu takich jak swoboda, stan świadomości. Im szybciej zostanie zabezpieczony materiał dowodowy, tym większe możliwości badawcze.

Nie należy pisać po dokumentach, wykonywać dodatkowych oznaczeń, laminować ich ani przechowywać w sposób mogący prowadzić do uszkodzenia. Najlepiej zabezpieczyć dokument w stanie niezmienionym i przekazać go ekspertowi jak najszybciej.

Tak, pod warunkiem posiadania odpowiedniego materiału porównawczego. Analiza porównawcza pozwala ocenić, czy anonimowy dokument został sporządzony przez konkretną osobę. W niektórych sprawach badanie może być dodatkowo wspierane analizą z zakresu lingwistyki kryminalistycznej.

Koszt zależy od objętości materiału, liczby opinii podlegających ocenie oraz stopnia skomplikowania sprawy. Każda wycena jest indywidualna.

Aktualne metody pomiarów grafometrycznych pisma pozwalają na badanie pisma z kopii w zakresie badania autentyczności grafizmów. Powszechne przekonanie o niezbędności oryginału do badań w tym zakresie wynika z faktu, że w przeszłości jedną z cech pisma, tj. nacisk, mierzono poprzez dotykanie kartki w celu oceny stopnia wyżłobienia śladów środka pisarskiego na kartce.
Technika ta nie była pomiarem lecz oceną osoby dokonującej badań. Należy przy tym dodać, że była to ocena subiektywna a nie obiektywna – dla jednej osoby nacisk był np. mocny, a dla innej osoby, która miała większe oświadczenia, nacisk oceniała np. jako jedynie umiarkowany. Rozwój dziedziny badań pisma ręcznego sprowokowany okolicznościami, w których niezwykle często nie ma oryginałów dokumentów, dał możliwość dokonywania pomiarów nacisku pisma oceniając jego nie tylko stopień, ale i rodzaj oraz tendencje do akcentowania niektórych ze stref pisma. Takich pomiarów dokonuje się z wykorzystaniem oprogramowania komputerowego, lup, odpowiedniego oświetlenia. Oryginały dokumentów są niezbędne do ustalenia ingerencji fałszerskiej polegającej na fotomontażu dokumentu z grafizmem autentycznym pochodzącym zinnego dokumentu. W innych przypadkach badanie z kopii daje pełne możliwości ustalenia cech identyfikacyjnych dla probanta, w związku z powyższym jest możliwość badania pisma mając do
dyspozycji kopie.

Więcej na ten temat znajduje się w opinii prawno – kryminalistycznej, do  lektury której zapraszamy – (pobierz dokument w PDF)

Materiał porównawczy stanowią dwa rodzaje próbek pisma: bezwpływowe (nie mają związku z okolicznościami badań pisma, zostały stworzone w sytuacjach niezwiązanych ze sprawą, stanowią je np. podpisy/zapisy słowno – liczbowe na istniejących dokumentach) i wpływowe (stworzone na potrzeby badania, zapis kwestionowanej treści sporządzony na czystej kartce papieru przez wskazaną osobę). W badaniu pisma większą wartość mają materiały bezwpływowe, gdyż jak sama
nazwa wskazuje, nie noszą cech ukierunkowania się sprawą. Ważne, aby stanowiły je zapisy sporządzone z porównywalnego okresu czasu, czyli 2-3 lata wcześniej lub później niż zapis kwestionowany. A więc na przykład, jeśli dokument kwestionowany jest z 2012 roku idealnym materiałem porównawczym są dokumenty sporządzone w latach 2009-2015. Pismo ręczne jest obrazem, który zawsze, mimo zmiennych okoliczności psychofizycznych, pozostawia w sobie stałe cechy identyfikacyjne, dlatego nawet w przypadku braku idealnego materiału porównawczego możliwe są badania pisma.

Grafolog, psychografolog ma możliwość sprawdzenia jednorodności czasu wykonania zapisu, czyli ustalenia, czy całość została sporządzona w tym samym czasie lub w odstępach, ale nie jest w stanie stwierdzić, jaki jest wiek pisma, tj. ustalić daty/okresu jego sporządzenia. Takie badania wykonują specjalistyczne laboratoria kryminalistyczne, które mają możliwość zbadania ścieralność papieru i pasty kryjącej dając w odpowiedzi zakres czasu sporządzenia grafizmu. 

Jednym z najbardziej zaawansowanych badań pisma ręcznego jest ocena stanu psychofizycznego osoby piszącej w chwili sporządzania zapisu. Wielokrotnie słyszę pytanie, jak możliwa jest taka analiza w oparciu o pismo ręczne. Otóż indywidualne właściwości danego organizmu, takie, jak stan zdrowia, stan układu nerwowego, oddziałują w sposób istotny na pismo. Jest ono efektem „bardzo złożonej aktywności zdeterminowanej współpracą szeregu mechanizmów: ruchowego, czuciowego, wzrokowego, jak również składnika wyższego rzędu związanego z czynnością mowy, zdolnością rozumienia symboli językowych, pisania tych symboli i układania ich w zdania”. Pismo jako wytwór procesów psychofizjologicznych całego organizmu ludzkiego, stanowi odzwierciedlenie funkcji intelektualnych i sprawności układu ruchowego. W procesie powstawania pisma bierze udział decydent (tj. wyspecjalizowane partie kory mózgowej) oraz realizator (tj. układ ruchowy: narząd ruchu, neuron ruchowy obwodowy, neuron ruchowy ośrodkowy, układ pozapiramidowy, móżdżek). Każdy z tych układów stanowi wysoko zorganizowany twór neurofizjologiczny, czuły na wszelkie uszkodzenia i reagujący na nie zaburzeniami ruchowymi. Te z kolei przekładają się na obraz pisma powodując zaburzenia graficzne przejawiające się na przykład: w dużych odstępach  międzywyrazowych. Jedna z definicji mówi, że pismo jest poczynionym na papierze przez mięśnie znakiem centrów psychicznych. Znajdują się one w rdzeniu mózgowym i w korze mózgowej, z której inicjowane są wszystkie ruchy zgodnie z wolą człowieka, w tym te umożliwiające akt pisania. Z czasem, w wyniku ćwiczeń ruchy stają się automatyczne i przechodzą do systemu motorycznego kierowanego przez rdzeń mózgowy. W owych centrach leżą dwa ośrodki, które mają szczególne znaczenie dla procesu pisania – pallidum i striatum. Gdy są one wyłączone lub uszkodzone zmienia się cała nasza motoryka. Zmiana tej motoryki pozwala na ocenę obrazu graficznego pisma i widocznych na nim cech graficznych odpowiadających za poszczególne stany psychofizyczne.